شورای امنیت فدراسیون روسیه؛ از تأسیس تا ساختار و وظایف کنونی

شورای امنیت فدراسیون روسیه به‌عنوان یکی از کلیدی‌ترین نهادهای تصمیم‌گیری در نظام حکمرانی این کشور، در سوم ژوئن ۱۹۹۲ با فرمان شماره ۵۴۷ رئیس‌جمهور روسیه بنیان گذاشته شد. این نهاد از همان آغاز جایگاهی ویژه در نظام تأمین امنیت ملی روسیه یافت و وظیفه حل‌وفصل مسائل مربوط به «اجرای اختیارات رئیس‌جمهور در اداره کشور، تدوین سیاست داخلی، خارجی و نظامی در حوزه امنیت، حفظ حاکمیت دولتی روسیه، پاسداشت ثبات اجتماعی-سیاسی در جامعه و حمایت از حقوق و آزادی‌های شهروندان» را بر عهده گرفت.

در همان روز تأسیس، با دستور شماره ۲۶۶ رئیس‌جمهور، ساختار موقت دستگاه شورای امنیت تصویب شد. این دستگاه بر اساس مقررات شورای امنیت، در ترکیب اداره رئیس‌جمهور روسیه قرار گرفت. اداراتی همچون مدیریت امنیت راهبردی، برنامه‌ریزی و هماهنگی و مرکز اطلاعاتی-تحلیلی در دستگاه شورای امنیت تشکیل شدند.

در سال‌های ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۳، شکل‌های حقوقی فعالیت شورای امنیت مشخص شد و شماری از کمیسیون‌های دائمی بین‌اداره‌ای به‌عنوان ارکان اصلی کاری آن تشکیل شدند. در سال ۱۹۹۳ نیز به‌منظور بهبود پشتیبانی علمی از فعالیت‌های شورای امنیت، «شورای علمی» زیرمجموعه این نهاد ایجاد شد. رئیس شورای علمی به‌طور ذاتی، دبیر شورای امنیت است و انجام وظایف رئیس، معاون و اعضای شورای علمی به‌صورت داوطلبانه و افتخاری صورت می‌گیرد. نمایندگان آکادمی علوم روسیه، آکادمی‌های علوم صناعتی دارای جایگاه دولتی، رؤسا یا نمایندگان سازمان‌های علمی و نیز دانشمندان و متخصصان برجسته در ترکیب شورای علمی جای می‌گیرند.

اصلاحات قانون اساسی روسیه که در اول ژوئیه ۲۰۲۰ در همه‌پرسی سراسری تصویب شد، نقش شورای امنیت را به‌عنوان ساختاری که برای یاری به رئیس دولت در اجرای اختیاراتش در زمینه تأمین منافع ملی و امنیت فرد، جامعه و دولت ایجاد شده، تثبیت کرد. قانون اساسی به‌روزشده اهمیت شورای امنیت را در حفظ صلح و وفاق مدنی، پاسداشت حاکمیت، استقلال و تمامیت ارضی روسیه، پیشگیری از تهدیدهای داخلی و خارجی و ایجاد شرایط برای رشد اقتصادی و صیانت از ارزش‌های فرهنگی و معنوی-اخلاقی کشور افزایش داد.

در حال حاضر، فعالیت شورای امنیت روسیه بر پایه قانون فدرال شماره ۳۹۰  «درباره امنیت» مصوب ۲۸ دسامبر ۲۰۱۰، قانون فدرال شماره ۱۷۲ «درباره برنامه‌ریزی راهبردی در فدراسیون روسیه» مصوب ۲۸ ژوئن ۲۰۱۴، مقررات شورای امنیت مصوب فرمان شماره ۱۷۵ رئیس‌جمهور در ۷ مارس ۲۰۲۰ (با اصلاحات ۲۸ دسامبر ۲۰۲۰) و همچنین فرمان شماره ۵۹۰ رئیس‌جمهور در ۶ مه ۲۰۱۱ «مسائل شورای امنیت فدراسیون روسیه» تنظیم می‌شود.

رئیس شورای امنیت فدراسیون روسیه به‌طور ذاتی، رئیس دولت یعنی رئیس‌جمهور است. رئیس‌جمهور بر اساس قانون اساسی، شورای امنیت را تشکیل می‌دهد، ریاست آن را بر عهده دارد و کار آن را هدایت می‌کند.

اعضای دائمی و سایر اعضای شورای امنیت با پیشنهاد دبیر شورای امنیت و توسط رئیس‌جمهور به ترکیب این نهاد وارد یا از آن حذف می‌شوند. اعضای دائمی شورای امنیت در تصمیم‌گیری از حقوق برابر برخوردارند، در حالی که سایر اعضا با حق رأی مشورتی در جلسات شرکت می‌کنند. بسته به موضوعات مورد بررسی، ممکن است افراد دیگری نیز به جلسات شورای امنیت دعوت شوند.

در ۶ فوریه ۲۰۲۰، رئیس‌جمهور قانون فدرال «درباره اصلاح ماده ۱۵ قانون فدرال "درباره امنیت"» را امضا کرد که بر اساس آن، جایگاه «معاون رئیس شورای امنیت فدراسیون روسیه» پیش‌بینی شد.

بر اساس مقررات شورای امنیت مصوب فرمان شماره ۱۷۵ رئیس‌جمهور در ۷ مارس ۲۰۲۰، وظایف این نهاد عبارت‌اند از:

رئیس‌جمهور روسیه می‌تواند بر اساس قوانین روسیه، وظایف و کارکردهای دیگری نیز به شورای امنیت محول کند.

شورای امنیت بر اساس وظایف و کارکردهای خود، نهادهای کاری زیر را تشکیل می‌دهد:

از می ۲۰۱۱، کمیسیون‌های بین‌اداره‌ای زیر فعال هستند:

در ۲۵ اوت ۲۰۲۰، کمیسیون بین‌اداره‌ای شورای امنیت درباره تأمین منافع ملی روسیه در قطب شمال تشکیل شد. در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۰، با تصمیم رئیس دولت، کمیسیون بین‌اداره‌ای درباره ایجاد نظام ملی حفاظت در برابر عفونت‌های جدید شکل گرفت. در ۱۰ فوریه ۲۰۲۲، با فرمان رئیس‌جمهور، کمیسیون بین‌اداره‌ای شورای امنیت درباره بهبود سیاست دولتی مهاجرت ایجاد شد. در ۱۴ آوریل ۲۰۲۲، فرمان شماره ۲۰۳ رئیس‌جمهور «درباره کمیسیون بین‌اداره‌ای شورای امنیت فدراسیون روسیه درباره تأمین حاکمیت فناورانه دولت در حوزه توسعه زیرساخت اطلاعاتی حیاتی روسیه» امضا شد.

پشتیبانی اطلاعاتی-تحلیلی از فعالیت رئیس‌جمهور و شورای امنیت در مسائل مربوط به تأمین منافع ملی و امنیت فرد، جامعه و دولت بر عهده دستگاه شورای امنیت است. دستگاه شورای امنیت همچنین بر اجرای تصمیمات رئیس‌جمهور درباره هماهنگی فعالیت در حوزه تأمین امنیت ملی و نیز تصمیمات شورای امنیت و نشست‌های برنامه‌ریزی راهبردی توسط مقامات اجرایی فدرال و مقامات اجرایی واحدهای تشکیل‌دهنده روسیه نظارت می‌کند.

دستگاه شورای امنیت را دبیر شورای امنیت اداره می‌کند که با فرمان رئیس‌جمهور منصوب و برکنار می‌شود. دبیر شورای امنیت دارای معاونان و دستیارانی است که با پیشنهاد دبیر و فرمان رئیس‌جمهور منصوب یا برکنار می‌شوند.

از نظر ساختاری، دستگاه شورای امنیت از دپارتمان‌هایی تشکیل شده که نمایندگان ویژه دستگاه شورای امنیت بر آن‌ها نظارت می‌کنند.

ترکیب شورای امنیت فدراسیون روسیه با فرمان رئیس‌جمهور شماره ۷۱۵ در ۲۵ مه ۲۰۱۲ تصویب شد و پس از آن با فرمان‌های متعددی در تاریخ‌های ۶ و ۱۳ نوامبر ۲۰۱۲، ۲۵ مارس و ۲۲ آوریل و ۸ ژوئیه و ۱۰ سپتامبر ۲۰۱۳، ۲۸ مارس و ۱۲ و ۱۶ مه ۲۰۱۴، ۵ و ۱۱ آوریل و ۷ مه و ۱۲ اوت و ۲۹ سپتامبر و ۵ اکتبر ۲۰۱۶، ۱ ژانویه و ۲۸ مه و ۳ ژوئیه و ۱۸ سپتامبر و ۱۹ و ۲۸ نوامبر ۲۰۱۸، ۱۸ فوریه و ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۹، ۱۶ ژانویه (دو فرمان) و ۳ فوریه ۲۰۲۰، ۲ اوت و ۲۷ سپتامبر و ۲۵ اکتبر ۲۰۲۱، ۳۰ مه ۲۰۲۲، ۱۵ ژانویه و ۲۵ اکتبر ۲۰۲۴ و ۱۶ فوریه ۲۰۲۶ اصلاح شده است.